Wat is een teamrol?

Een Teamrol, zou je kunnen zeggen, verwijst naar 'de kenmerkende manier waarop iemand zich gedraagt, zijn bijdrage levert en met anderen omgaat op het werk'. Welke Teamrollen bij iemand passen, en hoe zij zich manifesteren in de praktijk, wordt niet door de persoonlijkheid alléén bepaald, maar door een aantal factoren, zoals

  • Persoonlijkheid
  • Intelligentie
  • Overtuigingen
  • Sociale context
  • Ervaring
  • Zelfinzicht

Persoonlijkheid

In de eerste plaats is er - uiteraard - de persoonlijkheid, het geheel aan eigenschappen waarmee iemand is toegerust, en die hem of haar tot die ene, unieke persoon maken. Eigenschappen die met hulp van psychologische tests (tot op zekere hoogte) kunnen worden vastgelegd, bijvoorbeeld in een score op de Big Five. Als iemand extravert, vernieuwend en wanordelijk is, maakt hem dat voor andere Teamrollen geschikt dan wanneer iemand introvert, behoudend en ordelijk van aanleg is. Zijn karakteraanleg geeft als het ware de grenzen aan waarbinnen iemand zich uiten en ontwikkelen kan. Maar hoe iemand scoort op de Big Five is, zoals gezegd, niet genoeg om de Teamrollen goed te bepalen.

Intelligentie

Een tweede factor die van belang is in het bepalen van iemands rol in een team, vormen zijn mentale vermogens, zijn intelligentie. Nu bestaan er veel soorten van intelligentie die allemaal hun eigen waarde en betekenis hebben. Maar met name het vermogen om kritisch te kunnen redeneren (m.a.w. het vermogen om zelfstandig informatie te analyseren en te beoordelen en in woorden te kunnen uitdrukken) kan een groot effect hebben op het gedrag en op de relaties met anderen. De werking van zo'n groot denkvermogen kan de persoonlijkheid overschaduwen - en soms begint dat al in hun vroegste jeugd, bij begaafde denkers die de aansluiting in de klas niet kunnen vinden. Hun intelligentie zit hen dan in de weg om op een gewone manier contact te maken met de andere kinderen. Maar ook een beperktheid op het gebied van het logisch redeneren, kan grenzen stellen aan de kracht of de effectiviteit waarmee een rol zich in relatie tot anderen manifesteert.

Overtuigingen

Mensen hebben zeer verschillende overtuigingen die sterk worden beïnvloed door opvoeding en interesses. Ze geven aan wat iemand beweegt om zich druk te maken en zich in te zetten voor iets, of juist niet. Onze overtuigingen zijn hardnekkig en beïnvloeden ons gedrag doorlopend, of we dat nou doorhebben of niet. Soms komen persoonlijkheid en overtuigingen overeen. Iemand die graag handelt en ervan overtuigt is dat hard werken loont, heeft het in die zin gemakkelijk. Maar lopen overtuigingen en persoonlijkheid uiteen, dan is er gauw sprake van een conflictrijke situatie, die leiden kan tot veel ingehouden spanning en stress.
Ook iemands overtuigingen zijn goed via psychologische tests te achterhalen (zoals de door Belbin ontwikkelde PPQ-test) en vormen daardoor een belangrijke factor in het bepalen van de dynamiek in iemands favoriete teamrollen.

Sociale context

Ook de sociale context is van belang, het krachtenspel tussen mensen dat het gedrag van een ander uitlokt of juist wegdrukt. Teamrollen zijn per definitie 'relationele' begrippen. U neemt ze alleen waar wanneer u met anderen optrekt.  Teamrollen krijgen hun waarde en betekenis in contact met anderen en hun Teamrollen. Iemand die eigenlijk maar een klein beetje creatief is en net iets slimmer dan de rest, kan toch, in een verder zeer behoudende en op uitvoering gerichte omgeving, snel als een 'opvallende Plant' worden bekeken. Terwijl hij in een bruisende en creatieve omgeving alleen maar als een wat stille en onopvallende persoon zou worden gezien. En u kent allemaal wel voorbeelden van managers die diep in hun hart liever gewoon hun vak uitoefenen en doodmoe worden van hun rol als leidinggevende van een team. Onderschat daarin niet de enorme kracht van een omgeving die vindt dat men toch enkel succesvol is in het leven wanneer men minstens directeur is.
Hoe deze sociale context inwerkt op iemands Teamrollen op de werkplek zal vooral via interactie-analyses, zoals die plaatsvinden in teamtrainingen, zichtbaar kunnen worden.

Ervaring

Mensen leren door imiteren. Wij zijn altijd op zoek naar voorbeelden, idolen en rolmodellen, waaraan we onszelf spiegelen en waarmee we onszelf vergelijken. Dat lukt soms goed - en soms ook niet. Gaandeweg ontstaat op die manier een beeld van wie we zijn, een besef van identiteit.
Persoonlijke ervaringen maken dat we ons gedrag aanpassen en rekening houden met de codes en de conventies van de omgeving. Mensen houden zich in en steken niet graag nóg een keer hun nek uit wanneer zij keer op keer merken dat het toch geen effect heeft wat zij zeggen of doen. Daarmee verandert niet zijn persoonlijkheid, maar wel dat wat de buitenwereld van hem ziet en meemaakt. Mensen bouwen verdedigingsmechanismen op, conditioneringen om dingen vooral niet of wél te doen - ook al is de oorsprong daarvan soms al lang niet meer duidelijk - en deze (on)verwerkte ervaringen kunnen ons mensen flink in de weg zitten.
Op dit vlak kunnen personal coaches een belangrijke functie vervullen in het zichtbaar maken van hoe deze mechanismen het huidige gedrag beïnvloeden, en hoe zij van een ongewenste in een gewenste richting kunnen worden omgebogen.

Zelfinzicht

Een laatste belangrijke factor, is de mate van zelfinzicht, die ertoe leiden kan dat mensen bewust bepaalde rollen gaan versterken of beteugelen. Dit vindt bijvoorbeeld plaats wanneer personen deelnemen aan trainingen voor teamvaardigheden. Mensen krijgen inzicht in hun eigen rol en die van anderen. Op deze manier kunnen ze hun bijdrage herkennen en bewuster leren inzetten. Zij weten van zichzelf dat zij talenten hebben, maar zetten ze nu ook op een manier in, die beter herkenbaar is én beter aansluit op de omgeving.

Copyright © 2014 Teamvorm BV - Giethoorn - Alle rechten voorbehouden.
De officiële vertegenwoordiging van BELBIN in Nederland | Privacybeleid